ÇAKMAK

ÇAKMAK

Ateş yakmaya yarayan ve genellikle küçük bir alet olan çakmak, nasıl çaktığına göre, manyetolu ve taşlı olmak üzere ikiye ayrılmaktadır. Taşlı çakmaklar bildik çakmak taşlarının sürtünmesi ile çalışırken manyetolu çakmaklar içlerinde bulunan manyetik alanın mıknatıslar vasıtasıyla çok küçük elektrik akımı üretmeleri ve böylelikle çakmak gazının alev alması şeklinde çalışmaktadır.

Bunun yanı sıra çakmağın hangi yanıcı yakıt türü ile çalıştığına göre de gruplandırmak mümkündür. Günümüzde hem gazlı hem de benzinli çakmaklar üretilmesine rağmen pratikliği sebebiyle tercih edildiği için en çok üretilen çakmak türünü gazlı çakmaklar grubu teşkil etmektedir. Çakmak gazı olarak kullanılan gazlar bütan ve propan gazlarıdır.

ÇAKMAK TAŞI

Tarihteki ilk çakmaklar bilindiği üzere çakmak taşları idi. Çakmak taşlarının hâkimiyeti kibritin bulunmasına kadar devam etmiştir. Bir kuvars minerali çeşidi olan kalsedon kayaçlarında (Chalkedon) bulunan ve taşa çarptığında kıvılcım çıkaran bu son derece sert mineral taşı ile eski çağlarda kurutulmuş otlar ve ağaç kabukları (ve daha sonraları pamuk ipliğinden üretilmiş fitiller) gibi kolayca tutuşan ve ateş yakmaya elverişli maddeler tutuşturularak ateş yakılırdı. Kolay tutuşma özelliğine sahip bu tür malzemelere kav denilir. Kav, çakmak taşı ve bir taş eski devirlerde her zaman bir arada tutulur ve gidilen yerlere bir kese içinde taşınarak her zaman hazır bulundurulurdu. Çakmak taşının çıkarıldığı maden yataklarından ülkemizde de bolca bulunmaktadır.

Daha sonraları kavın yerini barut almıştır. Eskiden barutlu tüfekler de çakmak taşının taşa çarpılarak çıkarılan kıvılcımlar vasıtasıyla ateşlenirdi.

Genellikle günümüzdeki kullan at çakmaklarda kullanılan çakmak taşları ise bir metal alaşımından üretilmektedirler. 1900 lü yıllarda patentini alan Avusturyalı bir mucidin bulduğu çakmak taşları tüm dünyada Auer çakmak taşı olarak da bilinmektedir. Aslında buna benzeyen toplam üç farklı metal alaşımını bulan bu Baronun ilk iki metal alaşımları pek tutulmamış ve Auermetall III adındaki doğal seryum (Ce) ve demir alaşımı olan bu materyal çakmak taşı olarak günümüze kadar gelmiştir.

1800 lü yıllarda farklı mucitler tarafından, örneğin platin kullanarak, farklı şekillerde çakarak çalışan yeni çakmaklar üretildiyse de bunların ticari faydaları görülmeyip unutulmuşlardır.

KULLAN AT ÇAKMAK

Günümüzde en yaygın olarak kullanılan çakmak türü gazlı çakmaklardır. Bu tür çakmaklardan yine en çok kullanılanlar ise kullan at çakmaklardır. Kullan at türünden çakmakları tekrar doldurmak ve kullanmaya devam etmek mümkün değildir. Günümüzde seri üretimi yapılan bu tür çakmaklar o kadar çok üretilir oldu ve o kadar ucuzladılar maalesef ki bu şekilde kullandıktan sonra hemen atmak biz tembel tüketicilerin alışkanlığı haline geldi.