KİTAP

KİTAP ve SANAT

Kitapların sayfalarının birlikte tutulması genellikle yapıştırma yöntemi ile yapılmaktadır. Bu işin mesleki terimine ciltleme denir. Klasik bir kitaptaki sayfalarda, baskılı yazılar, el ile yazılmış yazılar veya çizilmiş resimler bulunabilir. El ile yazılmış kitaplara ise elyazması denir. Günümüzdeki kitaplar elyazması değil, matbaalarda basılan kitaplardır. Matbaadan önceki devirlerden günümüze kadar gelebilen elyazması kitaplar çok emek verilerek yazılırlardı. Bu elyazması kitaplar hem içerik bakımından hem de tarihi olmaları bakımından değerli kitaplar olup özel tekniklerle korunmaktadırlar.

KİTAP: ELYAZMASI ve HAT SANATI

Elyazması kitaplar döneminden başlayarak günümüze kadar gelebilen kitap süsleme sanatları vardır. Dinimizde çok önemli ve müstesna bir yeri olan değerli kitabımız Kur anı Kerim in elyazması türleri müzelerimizde korunarak sergilenmektedir. Kitap süslemede önemli bir yeri olan ve hatta çok farklı kullanım alanları olan hat sanatı başlı başına bir sanat olup bu eserler günümüzde tek başına bir resim gibi çerçevelenerek duvarlardaki yerlerini almışlardır. Hat kelimesi Arapçada çizgi anlamından gelmekte ve hat bir güzel yazı sanatıdır. Özellikle 10. yüzyıldan itibaren Arap alfabesinin süslenerek geliştirildiği devirlerden gelen hat sanatıyla ilgilenen sanatçılara hattat denir. Bu sanat dalında çok değerli hattatlar yetişmiştir. En ünlüleri arasından en azından birkaçını zikretmek gerekir. Şeyh Hamdullah, Yakut-ı Mustasımi, Hafız Osman ve Mehmed Esad Yesari gibi sanatçılar anılmayı hak ediyorlar. Günümüzde hat sanatı geleneksel sanatlar arasında yer alıp bazı kurumlar tarafından öğretilmektedir.

KİTAPTA MİNYATÜR ve TEZHİP

Kitaplarda yer alan diğer bir sanat dalı da minyatürdür. Minyatürün tarihi milattan öncelere dayanmakta ve gerek Mısır, gerek Roma ve Bizans dönemlerinde elyazmalarının bu sanatla süslendiği görülmektedir. İslam âleminde de önemli bir yeri olan bu sanat dalında uğraş veren sanatçılara ressam anlamına gelen nakkaş denirdi. Çünkü bizde resme nakış ya ta tasvir denirdi. Minyatürde Doğu da Horasan ve civarından Türkiye de ise Osmanlı topraklarının uzandığı her yerden başlayarak Edirne ye kadar birçok ünlü sanatçılar yetişmiştir. Minyatür sanatçılarının önemini onların saraylara başnakkaş olarak atanmalarından anlayabiliriz. Bu olaya en güzel örneklerden bir tanesi Lale Devri nin ünlü minyatür sanatçılarından Levnî dir. Levnî nin birçok eseri arasında o dönemlerde adına Surname denilen resimli ve yazılı kitaplardan bulunmakta ve bu ve bu gibi eserler günümüzde Topkapı Saray ında sergilenmektedir. Minyatürün diğer bir özelliği ise kenarlarının "tezhip denen bezemeyle süslenmeleri ve bu birleşmeden ortaya şaheser kitap süslemelerinin çıkmasıdır. Tezhipte başlıca malzeme altın olup, kavram olarak kökü Arapçadaki altınlama manasına gelen zehep ile tezyina yani süslemeler kelimelerinden türetilmiştir.